Carmina Burana

 

Dit cultuurportfolio afsluiten met een knaller: dat was het plan toen ik tickets bestelde voor Carmina Burana. In dit blogbericht ontdekken jullie of deze voorstelling die verwachting heeft kunnen inlossen.

Middeleeuws boek

Carmina Burana is van oorsprong een middeleeuwse verzameling liederen en gedichten die in 1803 werd ontdekt in het Benedictijner klooster van Benediktbeuern, een gemeente in de Duitse deelstaat Beieren. Meer dan een eeuw later componeerde Carl Orff muziek bij deze teksten. De première in 1937 kende meteen een overweldigend succes. Orff was zo overtuigd van het belang van dit werk dat hij zijn uitgever liet weten dat al zijn vorige composities vernietigd moesten worden, zodat zijn oeuvre met Carmina Burana kon beginnen. De uitgever gaf daadwerkelijk gehoor aan die wens.

Rad van fortuin

De grilligheid van het geluk vormt het centrale thema van dit muziekstuk. De Duitse componist was gefascineerd door de afbeelding van het ‘wiel’ of het rad van fortuin op de eerste pagina van middeleeuwse manuscript. Hij baseerde zijn compositie dan ook op dit rad van fortuin. 

Onderaan bevindt zich het noodlot, waarna de lente aanbreekt met haar natuurpracht en liefde. Vervolgens wordt bovenaan het koningschap bereikt, om daarna weer af te dalen en te eindigen in volledige overgave aan het lot.

Magische beelden?

Orff omschreef zijn compositie als ‘wereldlijke gezangen voor solisten en koor, begeleid door instrumenten en magische beelden’. Tijdens de uitvoering in Antwerpen ontbraken die magische beelden echter. Ik stoorde me zelfs aan het feit dat het doek achter het koor in één hoek niet strak gespannen was. Daardoor ging een groot deel van het visuele effect van de achtergrond verloren.

Oerkrachten

Carl Orff wilde met zijn muziek vooral de oerkrachten van de mens tot uiting brengen, wat resulteert in een monumentale en meeslepende klankwereld. Laat dat nu net zijn wat mij zo aanspreekt in deze muziek. Zowel in de klassieke als in de hedendaagse muziek gaat mijn voorkeur uit naar het krachtigere werk. Geef mij dus maar Beethoven in plaats van Bach, of stevige metal in plaats van ingetogen popmuziek.

Bolero

Voordat mijn dochter en ik kunnen genieten van Carlf Orffs meesterwerk, worden we eerst nog getrakteerd op de Boléro van Ravel. Dat stuk begint heel zacht, zo stil dat we ons beginnen te ergeren aan alle geluiden rondom ons. Iemand is zelfs nog aan het bellen. Gaandeweg wordt de muziek wel intenser, waardoor het rumoer uiteindelijk volledig wordt overstemd.

O Fortuna!

Dan krijgen we eindelijk waar we voor gekomen zijn: Carmina Burana. De openingsscène, en ongetwijfeld het bekendste deel, is Oh Fortuna. Vrouwe Fortuna is de godin die aan het rad van fortuin draait. En met deze energie lijkt dat rad niet meer te stoppen. Ik word meteen gelukkig van dit krachtige muziekstuk. Geen rustig begin bij Carl Orff, maar onmiddellijk alle registers opentrekken. De muzikanten vliegen erin, onder deskundige leiding van de dirigent.

Podium

Voor de dirigent staat het orkest, met daarachter een groot koor dat in het tweede deel nog versterking zal krijgen van een kinderkoor. Mijn aandacht wordt echter vooral getrokken naar de slagwerkers aan de zijkant van het podium. Zij komen niet vaak aan bod, maar wanneer hun moment daar is, is dat meteen duidelijk hoorbaar. Slagwerkers staan vaak op wacht, maar moeten intussen wel hun volle concentratie behouden en hun partituur nauwgezet volgen, zodat ze op het juiste moment kunnen toeslaan. Deze slagwerkers hebben hun opdracht stuk voor stuk met verve volbracht.

Solisten

Tijdens het stuk treden ook drie solisten op. Alle respect voor hen om daar zo alleen te staan voor een bomvolle zaal, met op de achtergrond een volledig orkest. Spijtig genoeg konden ze ons niet helemaal overtuigen. Soms waren hun gezangen net iets te zacht, en doordat de teksten in het Latijn en andere middeleeuwse talen niet van ondertiteling waren voorzien, waren we niet altijd helemaal mee.

Lang middendeel

Carmina Burana is best een lang werk. Na het bombastische O Fortuna volgen verschillende delen, waarvan er heel wat rustiger van aard zijn. Op een bepaald moment kijk ik opzij naar mijn dochter en tot mijn verbazing merk ik dat ze in slaap is gevallen. Beetje veel geld om hier te liggen slapen, dus ik por haar even aan.

Het doet me beseffen dat dit niet meteen een muziekstuk is om met leerlingen naartoe te trekken. Tenzij ze oprecht geïnteresseerd zijn, zullen ze de voorstelling al snel te lang vinden, waardoor de kans bestaat dat ze afhaken of zich beginnen te misdragen.

Afsluiten in majeur of mineur?

Afsluiten doen we, tot mijn grote vreugde, opnieuw met O Fortuna. Carmina Burana begint met een knal en eindigt ook met een knal. Daartussen zit echter een vrij lang middendeel. 

Lena vertelt me achteraf dat ze het echt saai vond en dat ik volgende keer maar iemand anders moet zoeken om mee te gaan. Wat mijn dochter betreft, eindigt dit cultuurportfolio dus eerder in mineur. Voor mij wegen de krachtige openings- en slotscènes zwaarder door dan het lange middendeel, waardoor dit cultuurportfolio toch in majeur eindigt.

Geraadpleegde bronnen:

https://cadenza-productions.nl/carmina-burana-leuke-weetjes

www.classicstogo.nl/features/het-meesterwerk-carmina-burana