Het Achterhuis beleefd: een bezoek aan het Anne Frank Huis

Tijdens mijn jeugd was ik gefascineerd door de Tweede Wereldoorlog en las ik daarover verschillende boeken.  Het dagboek van Anne Frank mocht natuurlijk niet ontbreken.  Of misschien was het net zelfs haar dagboek dat mijn interesse in de Tweede Wereldoorlog heeft opgewekt.  Van mijn moeder kreeg ik haar oorspronkelijke exemplaar uit 1967 (39^ste druk).  

Toen mijn dochter Lena en ik een citytrip naar Amsterdam planden, wist ik meteen dat een bezoek aan het Anne Frank Huis absoluut op de agenda moest staan.  Mijn dochter twijfelde even, beïnvloed door een kennis die het enkele jaren geleden bezocht had en niet zo interessant vond.  Maar ik liet er geen twijfel over bestaan: we zouden gaan.  Ongeveer 30 jaar geleden ben ik al eens in Amsterdam geweest en een bezoek aan het Anne Frank Huis is er toen (vreemd genoeg) niet van gekomen. 

Inleidend programma

Het Anne Frank Huis betreden doe je niet meer via de originele ingang aan de Prinsengracht.  De museumingang bevindt zich tegenwoordig om de hoek, in een modern nieuw complex dat speciaal voor het museum is opgetrokken.  We hebben ervoor gekozen om het inleidende programma te volgen, wat een juiste keuze blijkt te zijn.  Voor ons bezoek worden we naar een aparte ruimte geleid, waar een tijdlijn met foto’s tegen de muur hangt en een replica van het dagboek wordt tentoongesteld.  

 

De gids begint haar verhaal door te informeren wie uit onze groep het dagboek gelezen heeft.  Slechts enkele handen gaan de lucht in.  Ik ben oprecht verbaasd dat er zo weinig bezoekers het dagboek gelezen hebben.  We zitten hier tenslotte uitsluitend met Nederlanders en enkele Vlamingen.  De gids geeft een beknopt overzicht van het leven van Anne Frank en haar familie.  Ze vertelt hoe ze in 1933 vanuit Duitsland naar Nederland gevlucht zijn, in de hoop dat ze daar veilig zouden zijn.  Ook beschrijft ze de steeds strengere maatregelen tegen Joden, totdat de familie uiteindelijk besluit om onder te duiken.  Om de achterblijvers op een dwaalspoor te zetten, lieten ze het lijken alsof ze naar Zwitserland waren gevlucht.  

De gids vertelt over het leven in het Achterhuis en de belangrijke rol van de helpers.  Ze schetst hoe het voor Anne, als dertienjarig meisje, moet geweest zijn om daar ondergedoken te leven.  Op zich hoor ik weinig nieuwe informatie aangezien ik mij goed voorbereid heb door vrij recent de graphic novel Het Achterhuis te lezen en de film Mijn beste vriendin Anne Frank te bekijken.  Ook de website van de Anne Frank Stichting is een grote bron aan informatie gebleken.  Maar de gids vertelt het allemaal op een zeer aangename en boeiende manier waardoor deze inleiding zeker nog een meerwaarde biedt.  

Ik steek toch nog iets nieuws op: ze legt uit dat het Nederlandse leger ten tijde van de Duitse inval in zeer erbarmelijke staat verkeerde en illustreert dit met een foto van soldaten op de fiets.  Het duurde dan ook maar vier dagen voordat Nederland capituleerde.  Tot slot wijst ze ons erop dat we vanuit het lokaal uitzicht hebben op de achtergevel van het Achterhuis en het raam waarachter Annes kamer schuilgaat. 

Museum

Doordat we het inleidend programma hebben gevolgd, vermijden we de grote drukte van een specifiek tijdslot bij het betreden van het museum.  Onderweg worden we geïnformeerd via infoborden, videofragmenten en een audiogids.  Hoewel de audiogids vaak herhaalt wat we eerder tijdens het inleidende programma hebben gehoord, stoort dat me helemaal niet.  Na het doorlopen van enkele ruimtes komen we aan bij de kantoorruimtes van Miep Gies en de andere helpers.  Ik vind het aangenaam dat het overal zo rustig is en neem dan ook de tijd om de audiogids in alle rust te beluisteren.  Na een tijdje merk ik echter dat we worden ingehaald door de volgende groep bezoekers.  Het blijkt een groep luidruchtige Duitstalige jongeren te zijn die op schooluitstap zijn.  Tevergeefs hoor ik de leerkracht de leerlingen de hele tijd aan te manen tot stilte.  Uiteindelijk staan we bij de bekende boekenkast aan te schuiven, met dus een rij rumoerige jongeren vlak achter ons. 

Schoolbezoek

De confrontatie met deze ogenschijnlijk onverschillige leerlingen zet me aan het denken over het nut of de zinloosheid van het verplicht meenemen van scholieren naar oorlogsmusea of monumenten.  Ik vind het enorm belangrijk dat jongeren leren over deze tragische geschiedenis en er kennis mee maken.  Maar hier wordt pijnlijk duidelijk dat je oprechte interesse of respect niet kunt afdwingen.  Ik wil graag geloven dat niet alle leerlingen even onverschillig zijn, dat er enkelen oprecht geïnteresseerd zijn, maar dit misschien niet durven tonen onder groepsdruk.  Uiteraard weet ik niet welke voorbereidingen voorafgaand aan dit bezoek zijn getroffen.  Voor ons persoonlijk is het op dat moment echter behoorlijk frustrerend om te zien dat ze daar schijnbaar tegen hun zin staan en daarmee de serene sfeer verstoren die we daarvoor wel konden ervaren.

Wat de voorbereidingen voor een schoolbezoek betreft, biedt de website van de Anne Frank Stichting onder 'Educatie' enorm veel informatie aan .  Er zijn kant-en-klare (digitale) lessen beschikbaar, situatiekaarten, een educatief spel, video's en 'tips voor docenten' om lessen goed voor te bereiden of vragen te beantwoorden.  Leerlingen kunnen, net zoals wij gedaan hebben, het inleidend programma volgen.  Daarnaast biedt de stichting zelfs opleidingen aan voor leerkrachten om te leren omgaan met vooroordelen en om lessen over de Holocaust beter af te stemmen op de leefwereld van leerlingen.  Kortom, een groot educatief aanbod voor leerkrachten die een bezoek aan het Anne Frank Huis goed willen voorbereiden.

Het Achterhuis

Wanneer we achter de boekenkast verdwijnen, zijn we even verlost van de drukte.  We lopen door een smalle gang en komen uit in de kamer van Otto, Edith en Margot Frank.  Nog voor we goed en wel om ons heen kunnen kijken, staat de klas alweer bij ons in dezelfde ruimte.  Ik besluit mijn pas wat in te houden, zodat ze ons kunnen passeren.  Mijn dochter is zich ondertussen mateloos aan het ergeren, dus ik maan haar aan om hetzelfde te doen.  De klas passeert ons, maar daarna komen er andere bezoekers, die gelukkig iets rustiger zijn.  De rustige sfeer waarin we de kantoorruimtes konden bezichtigen, lijkt nu wel voorgoed voorbij.

De volgende kamer is die van Anne, die ze deelde met de tandarts Fritz.  Het is er vrij donker, omdat de ramen verduisterd zijn, net zoals het voor de onderduikers was.  Tegen de muren hangen de foto’s die Anne heeft achtergelaten (of misschien is dit nagebootst).  Er staan geen meubels, omdat deze door de nazi's werden weggehaald nadat de onderduikers waren afgevoerd.  Otto wilde later niet dat er opnieuw meubels werden geplaatst.  

Vervolgens komen we in de badkamer, en daarna beklimmen we de steile trap naar de keuken, die ’s avonds werd omgebouwd tot slaapkamer voor de ouders van Peter.  Tot slot bezoeken we Peters kamer, met de trap naar de zolder, de plek waar Anne haar eerste kus kreeg van Peter.

Na het verlaten van het Achterhuis komen we in de volgende zalen, waar videofragmenten worden getoond: korte maar pakkende interviews met vrouwen die de concentratiekampen overleefd hebben, zoals Hannah Goslar.  Daarna volgen interviews met de helpers en met Otto Frank.

Pennekinderen

In de dagboekzaal ten slotte wordt het originele dagboek tentoongesteld, samen met enkele schriften van de jonge onderduikster.  Het originele dagboek is een rood geruit exemplaar dat Anne voor haar verjaardag in 1942 kreeg, enkele weken voor ze onderdook.  Ze schrijft in dit dagboek tot december 1942.  Daarna schrijft ze verder in schriften.  De schriften van 1943 zijn niet bewaard gebleven, maar die van 1944 wel.  In 1944 heeft Anne een oproep gehoord op de radio van de minister om belangrijke documenten te bewaren.  Dat brengt haar op het idee om een boek te schrijven over haar tijd in de schuilplaats, aangezien ze er al langer van droomt om schrijfster te worden.  In mei 1944 begint ze met het herschrijven van een groot deel van haar dagboek, dat ze de titel Het Achterhuis geeft.  Daarnaast schrijft Anne ook korte verhaaltjes in een speciaal schrift, die ze zelf haar Pennekinderen noemt.  Net dit jaar heeft de Anne Frank Stichting het boek Pennekinderen. Verhaaltjes en gebeurtenissen uit het Achterhuis uitgebracht. 

Het boek omvat sprookjes die Anne heeft geschreven, verhaaltjes over haar schooltijd en dagboekfragmenten.  Elk verhaaltje is prachtig geïllustreerd met bijdragen van 46 illustratoren uit de hele wereld.  Uit Annes geschriften blijkt namelijk dat ze het spijtig vond dat ze zelf niet zo mooi kon tekenen.  Dezelfde illustraties worden in de laatste ruimte tentoongesteld en gebruikt in een geprojecteerde animatie.  Helaas is de luidruchtige groep leerlingen ondertussen ook in deze ruimte aangekomen en hebben ze alle stoelen ingenomen om gezellig met elkaar te praten.  We besluiten dan eerst naar de maquette van het Achterhuis te kijken, die werd gebouwd met inspraak van Otto Frank.  Zo krijgen we een idee van hoe de kamers eruitzagen toen ze nog bemeubeld waren.  Na een tijdje blijken de leerlingen eindelijk te vertrekken, zodat we alsnog in alle rust kunnen genieten van de prachtige geprojecteerde illustraties.

Tot slot brengen we nog een bezoek aan de museumshop.  Het zal ondertussen wel duidelijk zijn dat we niet konden weerstaan aan het wondermooie boek Pennekinderen.  Als we even later terug op straat staan en onze indrukken nog aan het verwerken zijn, passeren we, bij wijze van afsluiting, langs de oorspronkelijke deur van het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht 263 en het Anne Frank Monument op de nabijgelegen Westermarkt. 

Geraadpleegde bron:

Anne Frank Stichting: https://www.annefrank.org/nl/