Het Achterhuis in beeld: van dagboek tot graphic novel

Enkele dagen voor ons geplande bezoek aan het Anne Frank Huis realiseer ik me dat het alweer behoorlijk lang geleden is sinds ik Het Achterhuis ofwel het dagboek van Anne Frank heb gelezen.  Ik ben er vrij gerust in dat ik me de verhalen nog wel herinner, maar ik begin me toch af te vragen of het niet beter was geweest om het boek opnieuw te lezen ter voorbereiding op ons bezoek.  Tegelijkertijd besef ik dat het niet bepaald realistisch is om het boek nu nog volledig uit te lezen, zeker als ik ook nog mijn valies wil inpakken.  Gelukkig schiet mijn dochter, die recent een maand jobstudent geweest is in de plaatselijke openbare bibliotheek, mij te hulp.  Ze komt aanzetten met de graphic novel Het Achterhuis.  Ik trek even mijn wenkbrauwen op.  Een graphic novel is nu niet bepaald een genre dat ik uit mezelf zou kiezen.  Bovendien vind ik het een vreemd idee dat er van het dagboek een graphic novel is gemaakt.  Ik associeer graphic novels toch eerder met avontuurlijke verhalen, science fiction of fantasieverhalen.  In ieder geval niet met waargebeurde verhalen uit de Tweede Wereldoorlog, laat staan met een dagboek.  Nadat ik mijn twijfels aan de kant heb gezet, begin ik er toch maar aan.  Het doel is immers om mijn geheugen wat op te frissen, en door tijdgebrek zal het me niet meer lukken om het originele dagboek te lezen.  

Op een bepaalde manier word ik terug gekatapulteerd naar mijn jeugdjaren, toen ik een grote hoeveelheid strips verslond.  Naarmate ik ouder werd, ben ik daarmee gestopt, omdat ik het idee kreeg dat strips iets voor kinderen zijn en dat ik daar te oud voor geworden ben.  Foute redenering waarschijnlijk, maar dat is nu eenmaal hoe ik dat ervaar.

Zoals eerder aangegeven heb ik weinig ervaring met het genre, dus ik kan moeilijk vergelijken met andere graphic novels.  In dit boek worden de klassieke vakjes, zoals we die kennen uit gewone stripverhalen, afgewisseld met grote tekeningen, wat ik al ken van bijvoorbeeld Jommeke.  Maar het gebeurt ook al eens dat er een hele pagina wordt gevuld met doorlopende tekst, wat een interessante afwisseling biedt.

Het begint me wel te dagen dat het dagboek in deze vorm uitbrengen kan bijdragen aan het feit dat het verhaal door meer mensen, en vooral jongeren, gelezen wordt.  We weten ondertussen dat jongeren steeds minder lezen, en een graphic novel kan voor velen de drempel verlagen om dit belangrijke verhaal te lezen.  Misschien hadden de rumoerige jongeren die gelijktijdig met ons het Anne Frank Huis bezochten beter deze graphic novel gelezen voor hun bezoek.  Mijn ervaringen van dat bezoek zijn hier te lezen: Het Achterhuis beleefd: een bezoek aan het Anne Frank Huis.

Het boek leest vlot, en tijdens het lezen merk dat ik best wel wat details ben vergeten.  Bij sommige passages vraag ik mij af of het ook zo in het eigenlijke dagboek staat.  Af en toe neem ik dan het boek erbij, dat nog van mijn moeder is geweest, om te vergelijken.  Meestal komt het goed overeen, maar op sommige momenten blijkt het toch net iets anders te zijn.  Aan het einde van het boek kom ik te weten hoe dit komt en hoe men erin geslaagd is om het hele dagboek te verwerken in één graphic novel.  De opzet van de schrijvers was om telkens 30 pagina’s uit het oorspronkelijke dagboek om te zetten in 10 pagina’s in de graphic novel.  Op die manier heeft men geprobeerd om alle onderwerpen die Anne behandelde aan bod te laten komen.  Dit verklaart waarom ik sommige teksten niet op exact dezelfde datum terugvind in het oorspronkelijke dagboek. 

De afbeeldingen zijn mooi en zorgen zeker voor een meerwaarde. Ze brengen Annes fantasieën meer tot leven, maar er zijn ook verontrustende beelden die de donkere periodes  uit haar leven goed weergeven.  Op de illustraties zijn de personages goed te herkennen zoals we ze kennen van de foto’s die zijn overgebleven van de onderduikers.  Ik zou nu ook niet beweren dat het personage van Anne exact overeenkomt met de foto’s van haar.  Toch geven de verschillende gezichtsuitdrukkingen duidelijk de emoties weer die Anne doormaakt. En dat zijn er veel, zo blijkt.  Anne is bang: bang om door de nazi's opgepakt te worden, bang voor de bombardementen die ze hoort, bang om nooit meer bij haar vrienden te zijn.  Ze is verdrietig om het leven dat ze moest achterlaten en om constant opgesloten te zitten met dit gezelschap.  Anne is emotioneel en krijgt regelmatig kalmeringsmiddelen toegediend.  Ze is boos, op haar moeder met wie ze geen al te beste verstandhouding heeft, maar vooral ook op de ouders van Peter.  Zij hebben heel veel kritiek op Anne, maar ook op de manier waarop ze opgevoed wordt door haar ouders.  

Anne wordt gaandeweg verliefd op Peter. In de beginperiode in het Achterhuis moet Anne niets van hem weten, maar na verloop van tijd ontstaat er een vriendschap die plots omslaat in een (zij het eerder kortstondige) verliefdheid.   

Anne was ook jaloers op haar zus Margot, omdat zij er wel in slaagt om bij iedereen op een goed blaadje te komen.  Het komt allemaal zeer goed tot leven in dit boek. 

Ondanks al haar ellende blijft Anne trouw schrijven in haar dagboek, aanvankelijk als uitlaatklep, maar na verloop van tijd met de bedoeling om na de oorlog een boek getiteld Het Achterhuis uit te brengen. Spijtig genoeg heeft ze dat zelf niet meer mogen meemaken.  Net toen ze hoop begonnen te koesteren dat de bevrijding dichterbij kwam, werden de onderduikers alsnog opgepakt en afgevoerd naar concentratiekampen, waar voor de meesten een tragisch einde wachtte.  Enkel Otto Frank overleefde de concentratiekampen en keerde terug naar Nederland.  Toen bleek dat Anne overleden was in Bergen-Belsen, gaf Miep Gies het dagboek aan Otto Frank.  Na rijp beraad besloot hij het uit te brengen, zodat Annes verhaal met de wereld gedeeld kon worden. 

Het bekende dagboek is ondertussen in 75 talen beschikbaar, naar schatting zijn er meer dan 30 miljoen exemplaren verkocht, en het werd toegevoegd aan de UNESCO Werelderfgoedlijst voor documenten.  Anne Frank heeft een zeer belangrijke nalatenschap achtergelaten, zodat wij de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog nooit zouden vergeten.  Deze graphic novel maakt het verhaal toegankelijker voor minder vlotte lezers of mensen die op zoek zijn naar een korte of snelle opfrissing van Annes ervaringen.

Citaat uit het dagboek:

Ik kan me helemaal niet voorstellen dat de wereld voor ons ooit weer eens gewoon wordt. Ik spreek wel over ‘na de oorlog’, maar dan is dat, alsof ik over een luchtkasteeltje spreek, iets wat nooit werkelijkheid kan worden.